Gaatjes (cariës)

Gaatjes (cariës) is waarschijnlijk het meest bekende gebitsprobleem.

Oorzaken

De belangrijkste factor voor het ontstaan van gaatjes zijn de suikers in onze voeding. Deze suikers worden door bacteriën in de mond bevinden omgezet in een zuur. Dit zuur lost het glazuur van tanden en kiezen op. Het glazuur kan zich na een zuuraanval wel weer herstellen, maar dit duurt een tijdje. Als er echter te veel zuuraanvallen op een dag plaatsvinden krijgt het glazuur geen kans meer om te herstellen en zal er na een tijdje een gaatje ontstaan.

Gaatjes ontstaan vooral op plaatsen waar veel bacteriën zitten. Bijvoorbeeld in de groeven van kiezen, in de ruimtes tussen tanden en kiezen en langs de tandvleesrand. Daarnaast ontstaan gaatjes sneller in pas doorgebroken tanden en kiezen van zowel het melkgebit als het blijvend gebit. Dit komt omdat het glazuur van deze pas doorgekomen tanden en kiezen poreus en nog niet geheel uitgehard is.

Symptomen

Het ontstaan van een gaatje kent verschillende stadia. Afhankelijk van het stadium kunnen er verschillende symptomen zijn. Hieronder worden de verschillende stadia met symptomen nader beschreven.

Een beginnend gaatje

Het buitenste laagje van de kroon van tanden en kiezen (het gedeelte dat boven het tandvlees uitsteekt) bestaat uit hard glazuur. Hieronder bevindt zich een zachtere laag dentine. Onder deze laag dentine ligt de zenuw(en) van de tand of kies.

1) Een beginnend gaatje

Het eerste stadium van het ontstaan van een gaatje (afbeelding 1) is de ontkalking van het glazuur. Deze ontkalking ontstaat als het glazuur niet meer de kans krijgt om te herstellen na te veel opeenvolgende zuuraanvallen door de suikers in onze voeding. Deze ontkalking ziet er uit als een dof wit plekje op de tand of kies (niet alle witte plekjes zijn ontkalkingen!).

Zolang de ontkalking nog niet door het glazuur heen is gebroken naar het eronder liggende dentine, kan het glazuur hier nog van herstellen. In deze fase voelt men vaak nog geen pijn.

Een gevorderd gaatje

2) Een gevorderd gaatje

In het volgende stadium als de ontkalking door het glazuur heen is gebroken naar het daaronder gelegen dentine (afbeelding 2) is er sprake van een echt gaatje. In dit stadium zal het gaatje ook snel groter worden omdat het dentine veel zachter is dan glazuur en daardoor makkelijker aangetast wordt. De kleur is dan meestal duidelijker herkenbaar als geel/bruin of zwart. Het kan dan ook pijnlijk worden. Dit kan niet meer herstellen en moet behandeld worden.

Een vergevorderd gaatje

3) Een vergevorderd gaatje

Als het gaatje onbehandeld blijft en door het dentine heen breekt, zal het de zenuw van de tand of kies bereiken (afbeelding 3). In dit stadium kan een ontsteking ontstaan. Van een ontstoken tand of kies kan een kind veel pijn hebben, al hoeft dit niet in alle gevallen zo te zijn.

Voorkomen

Om gaatjes te voorkomen is het goed om het aantal eet- en drinkmomenten op een dag te beperken tot maximaal 7 (inclusief de 3 hoofdmaaltijden). Zo krijgt het glazuur de kans de kans om zich te herstellen van de zuuraanvallen die ontstaan na het eten en drinken van voedingsmiddelen met suiker.

Daarnaast is het belangrijk om goed te poetsen. Dit zorgt ervoor dat er minder bacteriën (tandplak) in de mond aanwezig zijn die de suikers uit voeding kunnen omzetten in zuren die schadelijk zijn voor het gebit.

Tenslotte kunnen door regelmatig tandartsbezoek (beginnende) gaatjes in een vroeg stadium opgespoord en behandeld worden.

Belangrijk

Bij ieder kind kunnen door goed poetsen, goede voedingsgewoonten en regelmatig tandartsbezoek gaatjes worden voorkomen!

Behandeling

De laatste tijd zijn er steeds meer (en jongere) kinderen die met onbehandelde gaatjes rondlopen. Ze hoeven hier niet altijd pijn van te ondervinden, maar vaak is dit echter wel het geval. Zelfs als onbehandelde gaatjes geen pijnklachten geven kunnen ze het gebit wel verder aantasten. Ook kunnen ontstekingen die ontstaan bij vergevorderde gaatjes invloed hebben op de algemene gezondheidstoestand van een kind.

Bij het melkgebit kunnen onbehandelde gaatjes ook schade toebrengen aan het daaronder gelegen blijvend gebit. Daarom moeten gaatjes in het melkgebit ook behandeld worden. In enkele gevallen kan een tandarts besluiten om dit niet te doen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als een melktand of melkkies snel gaat wisselen. Toch is het altijd belangrijk om een tandarts te bezoeken om dit te laten beoordelen.

Belangrijk

Het is belangrijk om óók een gaatje in het melkgebit altijd door een tandarts te laten controleren en een kind er niet mee door te laten lopen!